เตือนภัย BlackNevas แก๊งแรนซัมแวร์แสบ! 🦠 ถล่ม VMware ESXi ทำลาย Backup ลบ VM ทั้งหมดในเวลา 23 วินาที
องค์กรที่ใช้ VMware ESXi ต้องระมัดระวัง เมื่อ Kaspersky ออกมาเปิดเผยปฏิบัติการโจมตีของแก๊งแรนซัมแวร์ BlackNevas ซึ่งใช้เวลาเพียง 10 วันในการเข้าควบคุมและทำลายระบบ Virtualization ขององค์กรเป้าหมายจนแทบไม่เหลือทางกู้คืน โดยสามารถลบข้อมูลจากเซิร์ฟเวอร์ ESXi จำนวน 4 เครื่อง ทำลาย Virtual Machine (VM) ทุกเครื่อง รวมถึงระบบจัดการ vCenter Server Appliance (VCSA) ทั้ง 2 ชุด และโครงสร้างพื้นฐานสำหรับสำรองข้อมูล (Backup Infrastructure) ที่เชื่อมต่ออยู่
สิ่งที่น่ากังวลคือ การโจมตีครั้งนี้ไม่ได้อาศัยช่องโหว่ของ Hypervisor หรือเทคนิคเจาะทะลุจากระบบปฏิบัติการ Guest ไปยัง Host แต่ผู้โจมตีกลับใช้บัญชีผู้ใช้งานที่ถูกต้องและเครื่องมือบริหารจัดการ VMware ตามปกติ ทำให้กิจกรรมหลายอย่างดูคล้ายกับการดูแลระบบโดยผู้ดูแลไอทีทั่วไป และอาจหลบเลี่ยงการตรวจจับจากระบบรักษาความปลอดภัยได้ง่ายขึ้น
ใช้เครื่องมือจัดการ VMware เป็นช่องทางเจาะ ESXi
รายงานจาก Kaspersky Global Emergency Response Team (GERT) ระบุว่า ผู้โจมตีเริ่มต้นจากการใช้บัญชีผู้ใช้งานที่ถูกต้อง (Valid Accounts) ซึ่งได้มาจากระบบอื่นภายในเครือข่ายองค์กร ก่อนนำข้อมูลรับรองเหล่านั้นมาใช้เข้าถึง vCenter Appliance
นอกจากนี้ ผู้โจมตียังเจาะเข้าสู่เซิร์ฟเวอร์สำรองข้อมูลเพื่อดึงข้อมูลลับที่จัดเก็บไว้ เช่น บัญชีบริการ (Service Accounts) ข้อมูลรับรองสำหรับเข้าถึง Hypervisor และสิทธิ์ในการเข้าถึงพื้นที่จัดเก็บข้อมูลสำรอง เนื่องจากระบบ Backup มักเก็บข้อมูลสำคัญที่สามารถใช้เป็นสะพานเชื่อมไปยังระบบอื่นภายในองค์กรได้
หนึ่งในเทคนิคที่พบคือ การเชื่อมต่อเข้าสู่ vCenter สำหรับระบบ Disaster Recovery ผ่าน SSH ด้วยสิทธิ์ Root จากนั้นติดตั้ง MeshAgent ซึ่งเป็นส่วนประกอบสำหรับบริหารจัดการเครื่องระยะไกลของ MeshCentral โดยใช้เวลาเพียง 43 วินาที ประมาณ 4 ชั่วโมงต่อมา ผู้โจมตีกลับเข้ามาผ่าน MeshAgent และติดตั้ง Ligolo-ng เพื่อสร้าง Reverse Tunnel สำหรับเชื่อมต่อกลับไปยังระบบของผู้โจมตี โดยซ่อนการทำงานไว้ใน Systemd Service ชื่อ vmware-vdma.service พร้อมใช้ชื่อและคำอธิบายที่ดูคล้ายบริการของ VMware
เทคนิคนี้ทำให้ผู้โจมตีไม่จำเป็นต้องเปิด SSH Session แบบโต้ตอบอีกต่อไป ส่งผลให้การตรวจสอบที่มุ่งเฝ้าระวังเฉพาะการเชื่อมต่อ SSH อาจตรวจไม่พบกิจกรรมที่เกิดขึ้น
อีกเทคนิคที่น่าสนใจคือการใช้ความสามารถ Host Profiles ของ vCenter ซึ่งปกติออกแบบมาเพื่อกำหนดและตรวจสอบการตั้งค่าของ ESXi Host ให้เป็นมาตรฐานเดียวกัน แต่ผู้โจมตีกลับอาศัยกระบวนการดังกล่าวส่งค่าการตั้งค่าใหม่เพื่อเปิดบริการ TSM-SSH ที่เดิมถูกปิดไว้ หลังส่งคำสั่งเพียง 33 วินาที บริการ SSH บน ESXi ก็เริ่มทำงาน และผู้โจมตีสามารถเชื่อมต่อเข้าสู่ Host ต่าง ๆ ผ่าน IP ของ vCenter ที่เป็นแหล่งเชื่อถือได้ในเครือข่ายองค์กร
ทำลายระบบ Backup ลบ VM ทั้งหมดในเวลา 23 วินาที
กลยุทธ์สำคัญของ BlackNevas คือการจัดการระบบสำรองข้อมูลให้หมดสภาพก่อนเริ่มทำลายระบบงานจริง โดยผู้โจมตีปิดการทำงานของ Antivirus ในสภาพแวดล้อม Backup ล่วงหน้าหลายวัน สั่งหยุดบริการสำรองข้อมูล และเข้ารหัสพื้นที่จัดเก็บข้อมูลสำหรับกู้คืนระบบ (Recovery Repositories) เพื่อปิดโอกาสที่องค์กรจะนำข้อมูลสำรองกลับมาใช้งาน
เมื่อเตรียมการเรียบร้อย ผู้โจมตีจึงส่งไฟล์มัลแวร์ผ่าน SFTP ไปยังระบบเป้าหมาย ก่อนเปลี่ยนสิทธิ์ไฟล์ให้สามารถเรียกใช้งานได้ และเปิดโปรแกรมชื่อ /tmp/esx64 เพื่อทดสอบการทำงานเป็นเวลาประมาณ 16 วินาที
จากนั้นประมาณ 3 ชั่วโมง จึงเริ่มคำสั่งทำลายระบบอย่างเต็มรูปแบบ โดยใช้พารามิเตอร์ที่สามารถลบข้อมูลในระดับไฟล์และโวลุ่มบน ESXi ได้ ซึ่งรูปแบบคำสั่งดังกล่าวมีความเชื่อมโยงกับตระกูลแรนซัมแวร์ BlackNevas ที่พัฒนาต่อยอดมาจาก Trigona
ผลลัพธ์คือ Virtual Machine ทุกเครื่องบน Host ที่ถูกโจมตีหยุดทำงานภายในเวลาเพียง 23 วินาที ขณะที่บันทึกระบบ vmksummary.log แสดงจำนวน VM ที่กำลังทำงานลดลงจนเหลือศูนย์
ความเสียหายไม่ได้หยุดอยู่แค่การหยุดให้บริการ แต่มัลแวร์ยังเขียนทับข้อมูลประมาณ 2 KB แรกของ Virtual Disk แต่ละเครื่อง ส่งผลให้ Master Boot Record (MBR) และส่วนหัวหลักของ GUID Partition Table (GPT) ถูกทำลาย ทำให้ระบบไม่สามารถบูตหรือเข้าถึงข้อมูลได้ตามปกติ
อย่างไรก็ตาม Kaspersky ระบุว่า ส่วนหัวสำรองของ GPT อาจยังหลงเหลืออยู่ในบางกรณี ซึ่งอาจเปิดโอกาสให้กู้คืนข้อมูลได้บางส่วน ขึ้นอยู่กับสภาพความเสียหายของดิสก์
เหตุการณ์นี้สะท้อนให้เห็นว่า การมีระบบ Backup เพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ หากระบบสำรองข้อมูลยังใช้บัญชีผู้ดูแลและโครงสร้างการยืนยันตัวตนร่วมกับระบบ Production เพราะเมื่อผู้โจมตีเข้าถึงระบบหลักได้ ก็อาจขยายผลไปทำลายระบบกู้คืนข้อมูลได้เช่นกัน
แนะยกระดับความปลอดภัย vCenter และแยกระบบ Backup ออกจาก Production
จากเหตุการณ์ดังกล่าว Kaspersky แนะนำให้องค์กรยกระดับการป้องกัน vCenter ให้เป็นทรัพย์สินสำคัญระดับสูงสุด (Tier 0 Asset) เนื่องจากเป็นศูนย์กลางบริหารจัดการระบบ Virtualization ทั้งหมด หากผู้โจมตีเข้าถึงได้ ก็อาจควบคุม ESXi Host และ Virtual Machine ที่อยู่ภายใต้การดูแลได้
องค์กรควรกำหนดบัญชีผู้ดูแลระบบสำหรับ vCenter โดยเฉพาะ ไม่ใช้บัญชีร่วมกับระบบอื่น และบังคับใช้ Multi-Factor Authentication (MFA) ที่ป้องกันการโจมตีแบบฟิชชิง (Phishing-resistant MFA) รวมถึงควบคุมการเปิดใช้งาน SSH และ Lockdown Mode ให้เหมาะสมกับการปฏิบัติงาน
อีกประเด็นสำคัญคือ การแยกสิทธิ์และระบบยืนยันตัวตนของ Backup ออกจาก Production Active Directory เพื่อป้องกันไม่ให้ผู้โจมตีที่ยึดระบบหลักได้สามารถเข้าถึงระบบสำรองข้อมูลต่อไปได้โดยง่าย พร้อมทดสอบการกู้คืนข้อมูลภายใต้สถานการณ์ที่ vCenter และ Active Directory ไม่สามารถใช้งานได้
นอกจากนี้ ควรส่งบันทึกการทำงาน (Logs) จาก ESXi ไปจัดเก็บยังระบบ Syslog ภายนอก เนื่องจากบันทึกบางส่วนอยู่ในหน่วยความจำชั่วคราว (Ramdisk) และจะถูกล้างเมื่อรีบูตเครื่อง โดยเฉพาะข้อมูลจาก auth.log, shell.log, vpxa.log และ vobd.log ซึ่งช่วยตรวจสอบการเข้าสู่ระบบ การเรียกใช้คำสั่ง และการเปลี่ยนแปลงการตั้งค่าที่ผิดปกติได้
สำหรับผู้ดูแลระบบ VMware ควรเฝ้าระวังการเปลี่ยนแปลง Host Profiles ที่เปิดใช้งาน TSM-SSH โดยไม่ได้รับอนุญาต รวมถึงการเชื่อมต่อ SSH ใหม่จาก vCenter และบริการแปลกปลอมที่ใช้ชื่อคล้ายกับส่วนประกอบของ VMware

